Czy „nie” z imiesłowami odmiennymi już zawsze piszemy łącznie?

Od 1 stycznia 2026 r. w życie weszły nowe zasady ortograficzne, ogłoszone przez Radę Języka Polskiego. Jedna z najważniejszych zmian dotyczy właśnie pisowni „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi odmiennymi (czyli tymi zakończonymi na: ‑ący, ‑ny, ‑ty, ‑ony).

Nowa zasada jest prosta:

„Nie” z imiesłowami odmiennymi piszemy zawsze łącznie.

Bez względu na ich funkcję w zdaniu: czasownikową czy przymiotnikową.

Ta reguła została jednoznacznie potwierdzona w komunikatach dotyczących reformy ortograficznej. Przepisy ogłoszone przez RJP wskazują, że od 2026 roku zniesiono wyjątek dotyczący tzw. świadomej pisowni rozdzielnej. Zmianę opisują m.in. serwisy informacyjne podsumowujące nowe zasady, np. TVP Polonia, gdzie znajdziemy informację, że od 2026 r. „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi zawsze zapisujemy łącznie, np. niepiszący, niebędące, niemalującą. [polonia.tvp.pl]

Podobne potwierdzenie znajduje się także w rządowym omówieniu nowych zasad ortografii (punkt 4 o łącznej pisowni „nie” z imiesłowami). [gov.pl]

Dlaczego wprowadzono taką zmianę?

Dotychczas zasady były bardziej skomplikowane:

• zapis łączny był poprawny jako podstawowy,
• ale dopuszczano też zapis rozdzielny, jeśli imiesłów miał funkcję czasownikową (np. „nie palący w tej chwili”).
  Ta „świadoma pisownia” była jednak trudna w praktyce, a użytkownicy języka często się mylili.

RJP uznała więc, że ujednolicenie reguły uprości naukę i zmniejszy liczbę błędów — tę argumentację opisują m.in. źródła podające kontekst reformy z 2026 roku. [polonia.tvp.pl]

Czy istnieje jakiś wyjątek? Tak — jeden.

Konstrukcja przeciwstawna „nie …, ale …”

W zdaniach, gdzie pojawia się wyraźne przeciwstawienie, dopuszczalna jest pisownia rozdzielna:

• nie leżący, ale siedzący
• nie bawiący, ale pouczający

To jedyny przypadek, w którym wciąż można pisać „nie” oddzielnie — zasada ta pojawia się zarówno w opisach reformy (np. TVP Polonia), jak i w szerszych opracowaniach językoznawczych. [polonia.tvp.pl]

Przykłady poprawnej pisowni po 2026 r.

A co z imiesłowami przysłówkowymi?

(Warto wspomnieć, żeby rozwiać wątpliwości klientów.)

Tu nic się nie zmieniło:

• Imiesłowy zakończone na ‑ąc, ‑wszy, ‑łszy piszemy z „nie” zawsze rozdzielnie, np.:
  • nie mówiąc,
  • nie znalazłszy,
  • nie wysłuchawszy.

Zasada ta nadal obowiązuje, a jej omówienie można znaleźć w opracowaniu Wydziału Filologicznego UG, gdzie podkreślono rozdzielną pisownię imiesłowów przysłówkowych. [fil.ug.edu.pl]

Podsumowanie

Od 2026 roku:

„Nie” + imiesłów przymiotnikowy odmienny → zawsze łącznie

niepiszący, nienapisany, niedziałający

Wyjątek: konstrukcja przeciwstawna

nie działający, ale uszkodzony

„Nie” + imiesłów przysłówkowy → zawsze rozdzielnie

nie patrząc, nie wysłuchawszy

Warto o tej zmianie przypominać klientom i współpracownikom — szczególnie tym, którzy długo pracowali według wcześniejszych zasad.

Więcej informacji — przydatne źródła:

• Poradnia PWN o pisowni „nie” z imiesłowami (stan przed reformą, ale dobry kontekst historyczny):
  https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Nie-z-imieslowami;22155.html [sjp.pwn.pl]
• Omówienie reformy od 2026 r. (TVP Polonia):
  https://polonia.tvp.pl/90515251/od-2026-piszemy-inaczej-sprawdz-co-sie-zmieni-w-jezyku [polonia.tvp.pl]
• Rządowe zestawienie zmian ortografii (punkt o imiesłowach):
  https://www.gov.pl/web/uw-pomorski/od-1-stycznia-2026-r—ortografia-i-interpunkcja-po-nowemu [gov.pl]
• Opracowanie Wydziału Filologicznego UG – imiesłowy i pisownia „nie”:
  https://fil.ug.edu.pl/strona/15027/mowia_najnowsze_przepisy_ortograficzne_na_temat_pisowni_nie_z_imieslowami [fil.ug.edu.pl]

Nazwy mieszkańców od 2026 – wielka litera

Od 1 stycznia 2026 r. w polskiej ortografii nastąpiła jedna z najbardziej praktycznych i odczuwalnych zmian ostatnich lat: wszystkie oficjalne nazwy mieszkańców jednostek terytorialnych piszemy wielką literą. Obejmuje to mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi. [babaodpolskiego.pl], [glos24.pl]

Do tej pory panował chaos: Europejczyk – wielką, mokotowianin – małą. Teraz wreszcie panuje logika: Wrocławianka, Krakowianin, Ochocianka, Mokotowianin, Nowohucianin, Chochołowianin – wszystkie nazwy mieszkańców od 2026 piszemy wielką literą. [babaodpolskiego.pl]

Dlaczego wprowadzono tę zmianę?

Rada Języka Polskiego wskazuje, że zmiany mają:

• uprościć zasady pisowni,
• zredukować liczbę wyjątków,
• ujednolicić zapis nazw mieszkańców,
• usunąć wcześniejsze niespójności. [gov.pl]

Jak wskazują źródła, reforma dotyczy tzw. zasad konwencjonalnych, czyli właśnie sposobu zapisu wielkich i małych liter. Nie zmienia natomiast pisowni typu „rz-ż”, „ó-u”, „ch-h” – te pozostają bez zmian. [gov.pl]

Przykłady: jak było, a jak jest po 1 stycznia 2026 r.?

Przed 2026 r.:

• krakowianin
• nowohucianin
• ochocianka

Po 2026 r. (obowiązkowo wielką literą):

• Krakowianin
• Nowohucianin
• Ochocianka

Źródła jasno podkreślają tę zmianę jako jedną z kluczowych zasad reformy. [glos24.pl]

A co z nieoficjalnymi nazwami etnicznymi? (Tu wkracza humor ortograficzny!)

Tu Rada Języka Polskiego poszła w kierunku, który można opisać jako:
„pisz, jak chcesz — ale pamiętaj, że to słowo i może kogoś urazić!”

Od 2026 r. nieoficjalne, często potoczne nazwy etniczne mogą być zapisywane zarówno małą, jak i wielką literą.
To oznacza, że poprawne są obie formy, np.:

• kitajec / Kitajec
• jugol / Jugol
• angol / Angol
• żabojad / Żabojad
• szkop / Szkop
• makaroniarz / Makaroniarz

Regulacja została wyraźnie potwierdzona w omówieniach reformy ortografii. [annaskora.pl], [glos24.pl]

Czyli… pełna wolność wyboru.
Możesz więc pisać angol — jeśli chcesz brzmieć bardziej swobodnie,
lub Angol — jeśli chcesz podać mu tytuł.
(Tylko pamiętaj: w tekstach oficjalnych takie określenia i tak lepiej omijać!)

Dlaczego ta zasada ma znaczenie dla tłumaczy i korektorów?

Zmiany w pisowni oznaczają konieczność:

• aktualizacji glosariuszy i pamięci tłumaczeniowych,
• dostosowania dokumentów firmowych i materiałów marketingowych,
• stosowania jednolitego zapisu w projektach międzynarodowych.

Dzięki nowym zasadom:

• znika zamieszanie wokół pisowni nazw mieszkańców,
• teksty stają się bardziej spójne,
• korekta językowa jest szybsza,
• a ryzyko błędów maleje.

Najważniejsze źródła potwierdzające zmiany

• Oficjalne omówienie reformy: mieszkańcy miast i dzielnic – wielka litera. [babaodpolskiego.pl]
• Przewodnik zmian: od 2026 r. nazwy mieszkańców pisane wielką literą. [glos24.pl]
• Zasady dotyczące etnonimów: dopuszczalne dwie pisownie (mała/wielka). [annaskora.pl], [glos24.pl]
• Informacje o ujednoliceniu zasad pisowni i ich celu. [gov.pl]

Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie Polskiej Akademii Nauk w komunikacie Rady Języka Polskiego: